Prezydent podpisał ustawę powołującą do życia Krajowy Rejestr Oznakowanych Psów i Kotów – w skrócie KROPIK. To jedna z większych zmian w polskim prawie dotyczącym zwierząt towarzyszących od lat. Dla jednych to długo wyczekiwane porządkowanie chaosu identyfikacyjnego, dla innych kolejny obowiązek do wypełnienia. Warto dokładnie przeanalizować, co te przepisy oznaczają w praktyce i co w nich niepokoi.
Na czym polega system KROPIK
KROPIK to ogólnopolska baza danych, w której rejestrowane będą oznakowane psy i koty właścicielskie. Celem jest jednoznaczna identyfikacja zwierzęcia i przypisanie go do konkretnego opiekuna. Ma to ograniczyć porzucanie zwierząt i ułatwić ich powrót do domu po zagubieniu.
Sam mikrochip bez wpisu w bazie jest jak dowód osobisty bez numeru PESEL. Dokument jest, ale system go nie widzi. KROPIK ma zamknąć tę lukę, łącząc chip z rejestrem w celu pełnej identyfikacji.
Kiedy przepisy wchodzą w życie
Ustawodawca przewidział dwuletni okres vacatio legis. Ten czas zostanie przeznaczony na budowę ogólnopolskiej infrastruktury technicznej zdolnej obsłużyć rejestrację milionów zwierząt. Po tym czasie przepisy wchodzą w życie, ale właściciele otrzymają dodatkowo trzyletni okres przejściowy, podczas którego nie będą nakładane kary za brak rejestracji.
W praktyce oznacza to realne kilka lat na dostosowanie się bez presji finansowych konsekwencji. Nie warto jednak czekać do ostatniej chwili, ponieważ kolejki do gabinetów weterynaryjnych przy terminach granicznych będą nieuniknione.
Bezpłatne przeniesienie danych dla oznakowanych zwierząt
To dobra wiadomość dla osób, które już wcześniej zadbały o oznakowanie pupila. Psy i koty zarejestrowane w istniejących bazach, takich jak SafeAnimal czy Ogólnopolska Baza Chipowania, zostaną przeniesione do rejestru KROPIK bez dodatkowych kosztów. Nie trzeba będzie ponownie chodzić do weterynarza ani wypełniać formularzy od zera.
To ważny sygnał dla tych, którzy latami narzekali na rozproszenie danych między kilkanaście różnych, niepowiązanych rejestrów. KROPIK ma je ujednolicić.
Kogo dotyczy obowiązek, a kogo ustawa pomija
W tym miejscu zaczyna się część, która wymaga głębszego komentarza. Obowiązkowe znakowanie i rejestracja obejmuje wyłącznie psy oraz koty właścicielskie. Ustawa wyłącza z tego obowiązku tak zwane koty wolno żyjące oraz koty farmerskie.
Gminy zachowują prawo do uwzględniania ich oznakowania w ramach lokalnych programów opieki nad zwierzętami, ale nie muszą tego robić. W praktyce los tych zwierząt nadal zależy od dobrej woli lokalnego samorządu.
Dlaczego określenia kot wolno żyjący i kot farmerski są problemem
Jako behawiorysta kotów i osoba zajmująca się dobrostanem zwierząt muszę poruszyć tę kwestię wprost. Kot wolno żyjący i kot farmerski to ten sam gatunek co kot domowy – Felis catus. Biologicznie, behawioralnie i zdrowotnie to identyczne zwierzęta. Różni je jedynie okoliczność życiowa, w której się znalazły – często nie z własnego wyboru, lecz w wyniku porzucenia lub niekontrolowanego rozrodu.
Stosowanie tych określeń w ustawie bez precyzyjnej definicji i bez przypisania konkretnych obowiązków opiekuńczych rodzi poważne problemy.
Po pierwsze, takie podejście rozmywa odpowiedzialność. Jeśli kot nie jest właścicielski, to trudno ustalić, czy odpowiada za niego gmina, sołtys, czy nikt. Praktyka pokazuje, że najczęściej odpowiedzialności nie ponosi nikt.
Po drugie, wyklucza to zwierzęta z realnej opieki. Wyłączenie kotów wolno żyjących z obowiązku rejestracji brzmi jak ulga administracyjna, ale w rzeczywistości oznacza brak narzędzi do monitorowania ich populacji, zdrowia i warunków życia.
Po trzecie, kot farmerski to kategoria szczególnie niebezpieczna. W Polsce nie istnieje żadna definicja prawna kota farmerskiego. Każdy kot mieszkający przy gospodarstwie, stodole czy działce może być przez właściciela terenu potraktowany jako farmerski, co de facto zwalnia z jakiejkolwiek odpowiedzialności za jego dobrostan.
Po czwarte, terminologia kształtuje postawy społeczne. Język, którym opisujemy zwierzęta, wpływa na ich traktowanie. Określenie kot wolno żyjący brzmi jak wybór i status, tymczasem w większości przypadków jest to po prostu zwierzę porzucone lub urodzone w trudnych warunkach. Nadawanie temu stanowi osobnej, prawnie usankcjonowanej kategorii utrwala wyłączenie tych zwierząt z systemu ochrony.
Co ustawa zmienia, a co powinna zmienić
KROPIK to krok w dobrą stronę. Ujednolicona baza danych, bezpłatne przeniesienie istniejących wpisów i długi okres przejściowy to rozwiązania przemyślane oraz przyjazne właścicielom.
Ustawa ma jednak poważną lukę, ponieważ nie rozwiązuje problemu kotów żyjących poza domem, a jednocześnie nie definiuje precyzyjnie, które zwierzęta mieszczą się w tej kategorii. To otwiera pole do nadużyć i dalszego zrzucania odpowiedzialności przez gminy, które i bez tego chętnie omijają problem bezdomności kotów.
W dalszych pracach legislacyjnych powinny znaleźć się konkretne postulaty. Konieczna jest precyzyjna definicja kota wolno żyjącego z określeniem warunków, jakie muszą być spełnione, by zwierzę mogło być tak klasyfikowane. Programy TNR (Trap-Neuter-Return) na poziomie gmin powinny stać się obowiązkowe, a nie fakultatywne. Rejestracja kolonii kotów wolno żyjących musi stanowić standard, a nie wyjątek. Należy również zlikwidować termin kot farmerski jako kategorię prawną lub precyzyjnie go zdefiniować wraz z przypisaniem obowiązków właścicielowi terenu.
Co zrobić teraz jako właściciel
Jeśli Twój pies lub kot nie ma jeszcze mikrochipa, warto umówić wizytę u weterynarza. Zabieg jest krótki, tani i jednorazowy. Jeśli chip już jest, sprawdź, czy zwierzę figuruje w którejś z istniejących baz i upewnij się, że Twoje dane kontaktowe są aktualne.
Gdy system KROPIK ruszy, przeniesienie danych ma być bezpłatne i automatyczne, ale warto mieć pewność, że baza zawiera poprawne informacje.
KROPIK to dobry początek. Identyfikacja zwierząt to jednak tylko jedno narzędzie i działa wyłącznie wtedy, gdy obejmuje wszystkie koty i psy, nie tylko te z wygodną dla systemu etykietą właścicielski. Dopóki kot farmerski pozostaje prawną kategorią bez definicji i bez opieki, problem bezdomności kotów w Polsce nie zostanie rozwiązany. Zmieni się tylko papierologia.
Podpisanie ustawy o KROPiK przez Prezydenta RP to ważny krok, na który czekali nie tylko właściciele zwierząt, lecz także samorządy oraz organizacje zajmujące się ochroną zwierząt. Cieszy mnie, że prezydent Nawrocki podjął decyzję, dzięki której będziemy mogli zwiększyć bezpieczeństwo zwierząt oraz ograniczyć skalę ich bezdomności. KROPiK umożliwia nam również stworzenie narzędzia, które pozwoli na skuteczne reagowanie w przypadku zagubienia lub porzucenia zwierzęcia. Dzięki tej ustawie skutecznie uporządkujemy i usprawnimy system opieki nad zwierzętami w Polsce
– podkreślił minister rolnictwa i rozwoju wsi Stefan Krajewski.
