Choroby układu pokarmowego u kota – przyczyny, objawy oraz znaczenie diagnostyki
Układ trawienny kota domowego jest przystosowany do przetwarzania pokarmu pochodzenia zwierzęcego, bogatego w białko i tłuszcze, a ubogiego w węglowodany. Specyficzna budowa anatomiczna, krótki przewód pokarmowy oraz wysoka wrażliwość na czynniki środowiskowe sprawiają, że zaburzenia żołądkowo-jelitowe należą do najczęstszych problemów spotykanych w praktyce klinicznej. Choroby układu pokarmowego u kota są często bagatelizowane przez opiekunów, którzy przewlekłe wymioty błędnie uznają za normę związaną z pozbywaniem się połkniętej sierści. W rzeczywistości powtarzające się problemy gastryczne zawsze świadczą o procesie patologicznym i wymagają interwencji weterynaryjnej.
Najczęstsze schorzenia żołądka, jelit, trzustki i wątroby
Wśród przewlekłych schorzeń układu trawiennego u kotów szczególną rolę odgrywają nieswoiste zapalenia jelit, określane skrótem IBD (Inflammatory Bowel Disease). Jest to grupa idiopatycznych zaburzeń, w których ściana żołądka lub jelit ulega nacieczeniu przez komórki zapalne, co prowadzi do pogrubienia błony śluzowej, zaburzeń wchłaniania składników odżywczych i upośledzenia motoryki przewodu pokarmowego. Przyczyny IBD są złożone i obejmują interakcje między układem odpornościowym, mikrobiomem jelitowym, predyspozycjami genetycznymi oraz nietolerancjami lub alergiami pokarmowymi.
U kotów budowa anatomiczna dróg żółciowych i przewodów trzustkowych sprzyja zjawisku określanemu jako zapalenie narządów triady (triaditis). Przewód żółciowy wspólny oraz przewód trzustkowy łączą się przed ujściem do dwunastnicy, przez co stan zapalny z jelit łatwo przenosi się na trzustkę oraz wątrobę i drogi żółciowe. Zapalenie trzustki u kotów ma zazwyczaj charakter przewlekły i trudny do zdiagnozowania, ponieważ rzadko daje gwałtowne, jednoznaczne objawy. Dodatkowym czynnikiem uszkadzającym układ pokarmowy są zarobaczenia (w tym inwazje pierwotniaków takich jak Giardia lamblia czy rzęsistek bydlęcy Tritrichomonas foetus), ciała obce połknięte podczas zabawy oraz chłoniak pokarmowy, będący najczęstszym nowotworem przewodu pokarmowego u starszych kotów.
Objawy kliniczne, wymioty a pilobezoary i zagrożenie stłuszczeniem wątroby
Podstawowym błędem w ocenie zdrowia kota jest akceptowanie regularnych wymiotów. Zdrowy kot o prawidłowej motoryce jelit przesuwa połkniętą podczas pielęgnacji sierść wraz z treścią pokarmową i wydala ją z kałem. Częste wymiotowanie uformowanymi kulami włosowymi (pilobezoarami), treścią pokarmową, żółcią lub białą pianą najczęściej świadczy o stanie zapalnym żołądka lub dwunastnicy, który zaburza naturalny pasaż jelitowy. Do innych objawów należą przewlekłe lub nawracające biegunki, zmiana konsystencji, koloru i zapachu stolca, obecność śluzu lub krwi w kale, a także zaparcia prowadzące w skrajnych przypadkach do okrężnicy olbrzymiej (megacolon).
Ból brzucha u kota objawia się zmianami w zachowaniu. Zwierzę może przyjmować pozycję bólową (przysiad z podwiniętymi pod klatkę piersiową łapami, napięty brzuch, zmrużone oczy), unikać dotyku w okolicach powłok brzusznych, chować się w ustronnych miejscach oraz wykazywać wybredność pokarmową lub całkowity brak apetytu. Odmowa jedzenia u kota jest stanem bezpośredniego zagrożenia życia. Już po kilkudziesięciu godzinach głodówki organizm zaczyna gwałtownie mobilizować rezerwy tłuszczowe, z którymi kocia wątroba nie potrafi sobie poradzić. Prowadzi to do ostrego stłuszczenia wątroby (lipidozy wątrobowej) i ciężkiej niewydolności tego narządu, dlatego kot, który nie przyjmuje pokarmu dłużej niż dobę, musi bezwzględnie trafić do gabinetu weterynaryjnego.
Diagnostyka weterynaryjna i otwarta komunikacja z lekarzem
Zróżnicowanie przyczyn problemów żołądkowo-jelitowych, na przykład odróżnienie zaawansowanego zapalenia jelit (IBD) od chłoniaka drobnokomórkowego, jest niemożliwe na podstawie samego badania klinicznego. Pełna diagnostyka obejmuje rozszerzone badania krwi (morfologia, biochemia z profilem wątrobowym, oznaczenie specyficznej kociej lipazy trzustkowej fPL oraz poziomu kobalaminy, czyli witaminy B12, i kwasu foliowego), kompleksowe badanie kału metodą flotacji i testy PCR w kierunku pasożytów i pierwotniaków, a także dokładne badanie ultrasonograficzne (USG) jamy brzusznej z oceną warstwowości ścian jelit, węzłów chłonnych krezkowych, trzustki i wątroby. W wielu przypadkach ostateczne rozpoznanie wymaga wykonania endoskopii lub pobrania wycinków tkanek do badania histopatologicznego.
W całym procesie diagnostyki i leczenia należy przede wszystkim słuchać lekarza weterynarii i zadawać szczegółowe pytania dotyczące proponowanych procedur. Opiekun powinien wiedzieć, jak prowadzić ewentualną dietę eliminacyjną, dlaczego konieczna jest suplementacja witaminy B12 w zastrzykach czy jak działają przepisane leki przeciwwymiotne, przeciwbólowe lub immunosupresyjne. Jeżeli lekarz weterynarii nie odpowiada na pytania, bagatelizuje przewlekłe wymioty zrzucając winę wyłącznie na zakłaczenie, lub przepisuje kolejne leki objawowe i karmy weterynaryjne bez wykonania USG jamy brzusznej oraz badań krwi i kału, należy skonsultować się z innym lekarzem, najlepiej specjalizującym się w gastroenterologii weterynaryjnej. Weryfikacja informacji i dążenie do znalezienia pierwotnej przyczyny choroby to obowiązek świadomego opiekuna.

